دکتر مهرداد فرخی، صاحب‌نظر حوزه سلامت در بلایا، در سمینار تاب‌آوری نظام سلامت کردستان تأکید کرد که مقاوم‌سازی فیزیکی بیمارستان‌ها بدون تضمین پایداری زنجیره آب، بهداشت و انرژی (WASH)، «امنیت کاذب» ایجاد می‌کند. وی با تبیین مدل‌های نوین جهانی، راهبرد عبور از بحران را در گرو مدیریت هوشمند زیرساخت‌های محیطی و حذف نقاط تک‌اتکایی در مراکز درمانی دانست.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، در ادامه سلسله نشست‌های تخصصی سمینار «تاب‌آوری نظام سلامت در حوادث و بلایا»، دکتر مهرداد فرخی، دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم توان‌بخشی و سلامت اجتماعی، به کالبدشکافی مفهوم تاب‌آوری از منظر زیرساخت‌های محیطی و خدمات WASH (آب، بهداشت و فاضلاب) پرداخت.

بیمارستان؛ یک زیست‌بوم آسیب‌پذیر

دکتر فرخی با به چالش کشیدن نگاه تک‌بعدی به تاب‌آوری فیزیکی، اظهار کرد: «بسیاری از مراکز درمانی که از نظر سازه‌ای مقاوم ارزیابی می‌شوند، در دقایق نخست بحران به دلیل قطع شریان‌های حیاتی از مدار خدمت خارج می‌شوند. بیمارستان یک ساختمان صامت نیست، بلکه یک زیست‌بوم پیچیده است که حیات آن به استمرار زنجیره آب سالم، دفع بهداشتی فاضلاب و مدیریت پسماند گره خورده است.»

مدیریت WASH؛ ستون فقرات کنترل عفونت در بحران

این استاد دانشگاه با اشاره به دستورالعمل‌های نوین سازمان جهانی بهداشت، تصریح کرد: «در شرایطی که سیستم در اثر حادثه دچار شوک می‌شود، بزرگترین تهدید برای بیماران و پرسنل، فروریختن استانداردهای بهداشتی است. تاب‌آوری یعنی بیمارستان بتواند حتی در زمان قطع شبکه‌های شهری، تا ۷۲ ساعت آب شرب و غیرشرب مورد نیاز بخش‌های حیاتی مانند اتاق عمل و دیالیز را تأمین و مدیریت فاضلاب عفونی را بدون وقفه ادامه دهد.»

راهبرد «نقاط جایگزین» و حذف بن‌بست‌های عملیاتی

دکتر فرخی در بخش دیگری از ارائه خود به تشریح ضرورت طراحی سناریوهای «چندمخاطره‌ای» پرداخت و گفت: «مدیران بیمارستانی باید برای سناریوی “ترکیبی” آماده باشند؛ جایی که به طور همزمان با حجم بالای مصدومان و قطع زیرساخت‌های محیطی مواجه هستیم. پایداری خدمات محیطی در این شرایط، صرفاً یک موضوع مهندسی نیست، بلکه یک “مداخله مستقیم درمانی” برای جلوگیری از مرگ‌ومیر ثانویه ناشی از بیماری‌های واگیر و عفونت‌های بیمارستانی است.»

تحول در رویکرد مدیریتی: از واکنش به تاب‌آوری

وی با تأکید بر اینکه مدیریت ریسک باید جایگزین مدیریت بحران شود، افزود: «ما نیازمند تغییر پارادایم هستیم. تاب‌آوری زیرساختی یعنی شناسایی نقاط شکست (Failure Points) پیش از وقوع حادثه. اگر مخازن ذخیره آب، سیستم‌های سپتیک و مسیرهای لجستیک پسماند در یک بیمارستان به درستی جانمایی و پدافند نشده باشند، در روز حادثه با یک “سازه مستحکم اما بلااستفاده” روبرو خواهیم بود.»

پیشنهادهای عملیاتی برای مراکز درمانی 

دکتر مهرداد فرخی در پایان سخنان خود، تدوین «برنامه پاسخ اضطراری زیرساخت» را برای تمامی بیمارستان‌ها ضروری دانست و بر آموزش تیم‌های تخصصی تاسیسات و بهداشت محیط به عنوان سربازان گمنامِ تاب‌آوری در حوادث تأکید کرد.

راهبرد «نقاط جایگزین» و حذف بن‌بست‌های عملیاتی

دکتر فرخی در بخش دیگری از ارائه خود به تشریح ضرورت طراحی سناریوهای «چندمخاطره‌ای» پرداخت و گفت: «مدیران بیمارستانی باید برای سناریوی “ترکیبی” آماده باشند؛ جایی که به طور همزمان با حجم بالای مصدومان و قطع زیرساخت‌های محیطی مواجه هستیم. پایداری خدمات محیطی در این شرایط، صرفاً یک موضوع مهندسی نیست، بلکه یک “مداخله مستقیم درمانی” برای جلوگیری از مرگ‌ومیر ثانویه ناشی از بیماری‌های واگیر و عفونت‌های بیمارستانی است.»

تحول در رویکرد مدیریتی: از واکنش به تاب‌آوری

وی با تأکید بر اینکه مدیریت ریسک باید جایگزین مدیریت بحران شود، افزود: «ما نیازمند تغییر پارادایم هستیم. تاب‌آوری زیرساختی یعنی شناسایی نقاط شکست (Failure Points) پیش از وقوع حادثه. اگر مخازن ذخیره آب، سیستم‌های سپتیک و مسیرهای لجستیک پسماند در یک بیمارستان به درستی جانمایی و پدافند نشده باشند، در روز حادثه با یک “سازه مستحکم اما بلااستفاده” روبرو خواهیم بود.»

پیشنهادهای عملیاتی برای مراکز درمانی کردستان

دکتر مهرداد فرخی در پایان سخنان خود، تدوین «برنامه پاسخ اضطراری زیرساخت» را برای تمامی بیمارستان‌های استان ضروری دانست و بر آموزش تیم‌های تخصصی تاسیسات و بهداشت محیط به عنوان سربازان گمنامِ تاب‌آوری در حوادث تأکید کرد.